Nadchodzi rewolucja w kontrolach PIP – pracodawcy na celowniku

Rewolucja w uprawnieniach PIP coraz bliżej – pracodawcy muszą przygotować się na realne ryzyko reklasyfikacji umów cywilnoprawnych. Na początku września opublikowano projekt ustawy, który przewiduje m.in. możliwość jednostronnego stwierdzenia przez inspektora pracy istnienia stosunku pracy, natychmiastową wykonalność takich decyzji oraz znaczące podwyższenie grzywien. To zmiany, które mogą istotnie wpłynąć na modele zatrudnienia w Polsce i wymusić weryfikację dotychczasowych praktyk.

Na początku września 2025 r. na stronie Rządowego Centrum Legislacji opublikowany został projekt ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw. Przedstawiony projekt zawiera szereg zmian, które realnie mogą wpłynąć na obraz polskiego rynku pracy.

1. Nowe uprawnienia PIP – organy Państwowej Inspekcji Pracy mają zyskać możliwość samodzielnego stwierdzania istnienia stosunku pracy w sytuacjach, gdy zawarto umowę cywilnoprawną w warunkach typowych dla umowy o pracę.
2. Zmiany w Kodeksie postępowania cywilnego – wprowadzenie odrębnych procedur dotyczących odwołań od decyzji PIP do sądu pracy.
3. Nowa forma kontroli – rozszerzenie możliwości prowadzenia kontroli o tryb zdalny oraz elektroniczny obieg dokumentów.
4. Wymiana informacji – ułatwienie i rozszerzenie współpracy między PIP, ZUS i KAS.
5. Wyższe sankcje – podwyższenie minimalnych i maksymalnych progów grzywien za wykroczenia określone w Kodeksie pracy (nawet do 60 000 i 90 000 zł).

Uprawnienia PIP i reklasyfikacja umów

W przypadku współpracy na podstawie umów cywilnoprawnych (zlecenia, B2B, dzieło), Okręgowy Inspektor Pracy będzie mógł wydać decyzję administracyjną, w której stwierdzi istnienie stosunku pracy. Decyzja ta będzie natychmiastowo wykonalna w zakresie praw i obowiązków wynikających z nawiązania stosunku pracy, a pracodawca otrzyma jedynie 7 dni na wniesienie odwołania do Głównego Inspektora Pracy. Odwołanie nie będzie jednak wstrzymywało skuteczności decyzji. Decyzja wydana przez PIP będzie zawierać ustalone przez Inspektora następujące elementy:

• rodzaj zawartej pomiędzy stronami umowy o pracę;
• datę zawarcia umowy o pracę i datę rozpoczęcia pracy;
• rodzaj pracy;
• miejsce wykonywania pracy;
• wymiar czasu pracy;
• wysokość wynagrodzenia za pracę.

Postępowanie sądowe

Nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje wyodrębnienie dwóch trybów postępowań:

• klasycznego o ustalenie istnienia stosunku pracy (z możliwością udziału Inspektora)
• odwoławczego od decyzji Głównego Inspektora Pracy (z jednomiesięcznym terminem na jego wniesienie)

Co istotne, w tym drugim przypadku nie będzie dopuszczalne zawarcie ugody ani poddanie sporu pod rozstrzygnięcie sądu polubownego.

Nowe zasady kontroli i wymiany danych

Projekt zakłada wprowadzenie kontroli zdalnych oraz rozszerzenie elektronicznego obiegu dokumentów. Ponadto PIP, ZUS i KAS mają uzyskać szersze możliwości wymiany informacji, co pozwoli na bardziej kompleksową ocenę kontrolowanych podmiotów.

Wyższe kary

Przewidywana nowelizacja Kodeksu pracy wprowadza podniesienie minimalnych i maksymalnych progów grzywien za wykroczenia określone w Kodeksie pracy. Górne granice mają być podniesione z 30 000 i 45 000 złotych, kolejno do 60 000 i 90 000 złotych.

Ryzyka dla pracodawców

Planowana nowelizacja istotnie zwiększa ryzyko dla pracodawców – zwłaszcza w przypadku stosowania umów cywilnoprawnych zamiast umów o pracę. Model mieszany (łączenie etatu z umowami cywilnoprawnymi) może stać się szczególnym celem PIP. W praktyce dotychczas akceptowalne ryzyko może okazać się bardzo kosztowne i wiązać się z licznymi procedurami odwoławczymi czy sporami sądowymi, które mogą mieć istotne konsekwencje prawne i podatkowe.

Ustawa ma wejść w życie z dniem 1 stycznia 2026 r. Jednak zanim to nastąpi, czeka nas proces legislacyjny, który będziemy uważnie śledzić i informować Państwa o ewentualnych jego postępach.