Reklasyfikacja umów cywilnoprawnych – znamy obraz nieuniknionej rewolucji

Modele zatrudnienia do weryfikacji – nowa ustawa o PIP wprowadza możliwość reklasyfikacji umów cywilnoprawnych na stosunki pracy.

Pod koniec zeszłego tygodnia (12 marca 2026 r.) parlament zakończył pracę nad ustawą o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw. Obecny projekt można określić mianem kompromisu pomiędzy jesiennym projektem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej a oczekiwaniami przedsiębiorców. Przedstawiony projekt zawiera szereg zmian, które realnie mogą wpłynąć na obraz polskiego rynku pracy.

• Nowe uprawnienia PIP – organy Państwowej Inspekcji Pracy mają zyskać możliwość samodzielnego stwierdzania istnienia stosunku pracy w sytuacjach, gdy zawarto umowę cywilnoprawną w warunkach typowych dla umowy o pracę.
• Zmiany w Kodeksie postępowania cywilnego – wprowadzenie odrębnych procedur dotyczących odwołań od decyzji PIP do sądu pracy.
• Interpretacja indywidualna – Główny Inspektor Pracy może na wniosek uprawnionego podmiotu wydać interpretację indywidualną dotyczącą ustalenia, czy dany stosunek prawny stanowi stosunek pracy.Nowa forma kontroli – rozszerzenie możliwości prowadzenia kontroli o tryb zdalny oraz elektroniczny obieg dokumentów.Wymiana informacji – ułatwienie i rozszerzenie współpracy między PIP, ZUS i KAS.
• Wyższe sankcje – podwyższenie minimalnych i maksymalnych progów grzywien za wykroczenia określone w Kodeksie pracy (nawet do 60 000 i 90 000 zł).

Uprawnienia PIP i reklasyfikacja umów

W przypadku współpracy na podstawie umów cywilnoprawnych (zlecenia, B2B, dzieło) Okręgowy Inspektor Pracy będzie mógł wydać decyzję administracyjną, w której stwierdzi istnienie stosunku pracy. Warunkiem wydania takiej decyzji jest wcześniejsze niewykonanie przez pracodawcę polecenia usunięcia naruszeń dotyczących funkcjonowania umowy cywilnoprawnej lub niezawarcia umowy o pracę. Jednak przy wydawaniu decyzji PIP uwzględnia się wolę stron, o ile nie jest ona sprzeczna z prawem, w szczególności z przepisami prawa pracy lub zasadami współżycia społecznego, oraz nie zmierza do obejścia prawa.

Decyzja inspektora pracy o reklasyfikacji umowy cywilnoprawnej wywołuje skutki prawne od dnia jej wydania w zakresie prawa pracy, podatków oraz składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Jednak sama decyzja staje się wykonalna dopiero po upływie terminu na odwołanie albo po prawomocnym rozstrzygnięciu sądu, jeśli odwołanie zostanie wniesione. Odwołanie od decyzji okręgowego inspektora pracy wnosi się na piśmie za jego pośrednictwem do sądu w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji.

Decyzja wydana przez PIP będzie zawierać następujące elementy ustalone przez inspektora:

• rodzaj zawartej pomiędzy stronami umowy o pracę;
• datę zawarcia umowy o pracę i datę rozpoczęcia pracy;
• rodzaj pracy;
• miejsce wykonywania pracy;
• wymiar czasu pracy;
• wysokość wynagrodzenia za pracę.

Postępowanie sądowe

Nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje wyodrębnienie dwóch trybów postępowań:

• klasycznego o ustalenie istnienia stosunku pracy (z możliwością udziału inspektora);
• odwoławczego od decyzji Głównego Inspektora Pracy (z jednomiesięcznym terminem na jego wniesienie).

Co istotne, w przypadku klasycznego postępowania sąd jest zobowiązany podejmować czynności tak, aby termin posiedzenia, na którym sprawa ma zostać rozpoznana, przypadł nie później niż miesiąc od dnia wniesienia pozwu.

W przypadku postępowania w trybie odwoławczym odwołanie wnoszone jest za pośrednictwem okręgowego inspektora pracy, który, jeżeli uzna odwołanie w całości za słuszne, może zmienić lub uchylić zaskarżoną decyzję. Dodatkowo nie przewidziano poddania sporu pod rozstrzygnięcie sądu polubownego, jednak dopuszczono możliwość zawarcia ugody przez wszystkie strony postępowania.

Interpretacje indywidualne

Główny Inspektor Pracy może na wniosek uprawnionego podmiotu wydać interpretację indywidualną dotyczącą ustalenia, czy dany stosunek prawny stanowi stosunek pracy w rozumieniu art. 22 §1 Kodeksu pracy. Wniosek musi zawierać opis stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego, stanowisko wnioskodawcy oraz podlega opłacie 40 zł, a interpretacja powinna zostać wydana w terminie do 30 dni od otrzymania kompletnego wniosku. Interpretacja nie jest wiążąca dla wnioskodawcy, z tym że wnioskodawca nie może być obciążony sankcjami administracyjnymi, finansowymi lub karami w zakresie, w jakim zastosował się do uzyskanej interpretacji indywidualnej. Interpretacja indywidualna jest wiążąca dla organów Państwowej Inspekcji Pracy i może zostać zmieniona albo uchylona wyłącznie w razie zmiany okoliczności sprawy.

Nowe zasady kontroli i wymiany danych

Projekt zakłada wprowadzenie kontroli zdalnych oraz rozszerzenie elektronicznego obiegu dokumentów. Ponadto PIP, ZUS i KAS mają uzyskać szersze możliwości wymiany informacji, co pozwoli na bardziej kompleksową ocenę kontrolowanych podmiotów.

Wyższe kary

Przewidywana nowelizacja Kodeksu pracy wprowadza podniesienie minimalnych i maksymalnych progów grzywien za wykroczenia określone w Kodeksie pracy. Górne granice mają być podniesione z 30 000 i 45 000 złotych kolejno do 60 000 i 90 000 złotych.

Wejście w życie i „okres ochronny”

Ustawa obecnie czeka na podpis prezydenta i ma wejść w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia. Dodatkowo podmiot, który przed wejściem w życie ustawy zatrudniał osobę na podstawie umowy cywilnoprawnej, mimo spełniania przez ten stosunek cech stosunku pracy, może uniknąć odpowiedzialności – warunkiem jest dobrowolne doprowadzenie sytuacji do zgodności z prawem poprzez zawarcie umowy o pracę w terminie 12 miesięcy od wejścia w życie ustawy.